از جمله اين اهداف مي‌توان به دسترسي به دور افتاده‌ترين و ناشناخته‌ترين نقاط در زير دريا و حتي فضا و در عين حال افزايش قابليت‌هاي سازه‌هاي روباتيكي اشاره كرد. در چند سال گذشته توجه جالب توجهي نيز به ارائه ماهي‌هاي روباتيكي شده است. گروهي از محققان دانشگاهMIT از جمله افرادي هستند كه ابداعات تازه‌اي در اين زمينه داشته‌اند. آنها اين بار و برخلاف ساير گروه‌هايي كه تحقيقاتي در اين زمينه داشته‌اند، رويكرد جالب توجهي را دنبال كرده‌اند كه طي گروهي از ريزماهي‌هاي روباتيكي ساخته شده‌اند. پروفسور كمال يوسف تامي از دپارتمان مهندسي مكانيك دانشگاهMIT كه در اين پروژه تحقيقاتي قرار دارد معتقد است مي‌توان قابليت‌هاي زيادي را براي اين ماهي‌ها در نظر گرفت. وي در گفتگو با سيب به تشريح روند اين پروژه مي‌پردازد.

آنچه كه شما ارائه كرده‌ايد در نوع خود فناوري نويني به شمار نمي‌آيد، با اين حال به نظر مي‌رسد تكميل‌كننده تلاش‌هايي است كه در قبل صورت گرفته است. در مقايسه با آنچه كه در گذشته انجام شده است، پروژه جديد شما داراي چه ويژگي‌هايي است؟

همان‌طور كه گفتيد در گذشته نيز تلاش‌هايي براي طراحي و ساخت نسل جديدي از حيوانات روباتيكي و از جمله ماهي‌ها انجام شده است؛ اما اين فناوري‌ها با نواقص و محدوديت‌هاي زيادي همراه هستند؛ البته آنچه كه ما روي آن كار مي‌كنيم نيز چندان كامل و به دور از نقص نيست با اين حال در آن از برخي محدوديت‌ها و نواقص گذشته خبري نيست. به عنوان مثال اين ماهي‌ها مي‌توانند با توجه به قابليت‌هاي حركتي كه از آن برخوردارند، مانورهاي حركتي جالب توجهي در زير آب داشته باشند. ما آنها را در اعماق مختلفي آزمايش كرده‌ايم و فكر مي‌كنيم در مقايسه با ساير نمونه‌هاي قبلي تكامل يافته‌تر باشند. با اين حال توجه به اين نكته بسيار مهم است كه ما اين فناوري را با الهام گرفتن از طبيعت ارائه كرده‌ايم.

مهم‌ترين هدفي كه در اين پروژه به دنبال آن بوده‌ايد چه چيزي است؟

همواره در گوشه و كنار درياها و اقيانوس‌هاي جهان حوادثي روي مي‌دهد كه طي آنها شناورها و كشتي‌هاي زيادي غرق مي‌شوند و با انبوهي از كالاهاي عمدتا ارزشمند به اعماق آب مي‌روند. براي اين‌كه بتوان تا حد زيادي از لاشه اين كشتي‌ها و كالاهاي آنها را از اعماق آبها خارج كرد، نياز است تا اطلاعات كافي در اين زمينه داشته باشيم. در گذشته دستيابي به اين اطلاعات چندان مقدور نبوده است و از اين رو ماموريت پيدا‌‌كردن اين اشياء بيشتر به فرآيند آزمون و خطا شباهت داشته است اما با استفاده از اين ماهي‌ها كه براحتي خود را به اعماق آبها مي‌رسانند مي‌توان اطلاعات مورد نياز در اين خصوص را كسب كرد. به عنوان مثال مي‌توان به سراغ قايق و كشتي‌هاي غرق شده و حتي فراتر از آن، لوله‌هاي انتقال مواد نفتي قرار گرفته در بستر درياها رفت.

پس به نظر مي‌رسد مي‌توان از اين ماهي‌هاي روباتيكي براي كمك به بهبود محيط زيست جهان نيز كمك كرد؟

دقيقا. زماني كه كشتي در اقيانوس و دريا غرق مي‌شود يا خط لوله نفتي دچار آسيب مي‌شود، محيط زيست آبي نخستين قرباني اين فرآيند است. در اين ميان سرعت عمل مهم‌ترين فاكتوري است كه با تكيه بر آن مي‌توان تا حد زيادي اين نگراني را كاهش داد. اين ماهي‌ها مي‌توانند خود را به سرعت به لوله‌هاي نفتي آسيب‌ديده رسانده و اطلاعات لازم درخصوص ميزان خسارات و چگونگي ترميم آن را در اختيار نيروهاي متخصص قرار دهند.

آيا اين فناوري با توجه به هزينه‌اي كه دارد مقرون به صرفه است؟

اتفاقا يكي از مهم‌ترين فاكتورهايي كه در طراحي و ساخت اين فناوري مدنظر قرار داشته‌ايم مساله هزينه است. اگر ماهي روباتيكي بزرگي طراحي و ساخته شود كه براي آن هزينه‌هاي زيادي نيز صرف شود، هر لحظه اين نگراني وجود دارد كه با به وجود آمدن مشكل خاصي آن را از دست دهيم و به اين ترتيب تمام هزينه صرف‌‌شده از بين مي‌رود، اما ما در اين پروژه ماهي‌هاي كوچك و ارزان‌قيمتي ساخته‌ايم كه در صورت از دست دادن تعدادي از آنها، ضرر چنداني نكرده‌ايم.

كمي هم درباره مشخصات فيزيكي و ساختاري اين ماهي‌ها توضيح دهيد؟

برخلاف نمونه‌هايي كه طي بيش از يك دهه گذشته ارائه شده‌اند، اين ماهي‌ها كوچك هستند و تقريبا نزديك به 40 سانتي‌متر طول دارند. از آن گذشته هر يك از اين ماهي‌ها صرفا با استفاده از يك موتور ساده در زير آب حركت مي‌كنند و اين در حالي است كه در گذشته ماهي‌هاي روباتيكي با استفاده از 5 يا 6 موتور حركت مي‌كردند. همچنين اين ماهي تنها با استفاده از كمي بيش از 10 بخش و قطعه ارائه شده است، اما نمونه‌هاي قبلي عمدتا با بيش از ده‌ها بخش ساخته شده‌اند. نكته مهم اين است كه تعدد قطعات موجب مي‌شود تا كنترل و هدايت ماهي در زير آب كار چندان ساده‌اي نباشد.

بدنه اين ماهي روباتيكي را بايد جزء يكي از مهم‌ترين بخش‌هاي آن در نظر گرفت. اين بدنه چگونه ساخته شده است؟

ما براي اين بخش مهم از ماهي به سراغ مواد گوناگوني رفتيم؛ البته در ابتداي امر معيارهاي مهمي را تعريف كرديم كه مهم‌ترين آن سطح بالاي انعطاف‌پذيري بوده است. در نهايت از نوعي پليمر بسيار قابل انعطاف استفاده كرديم تا ماهي از قدرت حركتي و مانور‌‌دهي بالايي برخوردار باشد. در عين حال اين بدنه مي‌تواند اجزاي مختلف درون آن را از آسيب‌ها و ضربات احتمالي در اعماق آب مصون نگاه دارد.

فكر مي‌كنيد اين فناوري و فناوري‌هايي از اين دست چه موقع جنبه كاربردي پيدا خواهند كرد؟

مثل بسياري از فناوري‌هاي نوين، اين كار نيز در ابتداي راه خود قرار دارد؛ البته ما تلاش كرده‌ايم كه از پروژه‌هاي قبلي و يافته‌هاي به دست آمده در اين زمينه به بهترين نحو ممكن بهره‌برداري كنيم تا هزينه و وقت كمتري صرف كنيم. تصور من بر اين است كه حداقل 5 تا 10 سال زمان لازم است تا با تكميل‌تر شدن اين فناوري، بتوان از آنها به عنوان سازه‌هايي كاربردي استفاده كرد؛ البته ما از هم اكنون به دنبال پيداكردن حاميان مالي هستيم تا زمينه لازم براي تجاري‌سازي آن را فراهم كنيم.

پروفسور كمال يوسف تامي در يك نگاه

پروفسور كمال يوسف تامي از سال 1985 به دانشگاهMIT پيوسته است البته پيش از آن تجربه حضور در دانشگاه سينسيناتي را داشته است.

عمده تحقيقات وي روي نظريه كنترل و كاربردهاي آن روي سيستم‌هاي ديناميكي متمركز است. از اين رو با توجه به گستره تحقيقاتش، وي همكاري نزديكي با شركت‌هاي بزرگي نظير ژيلت، دوو و نظاير آن داشته است. در اين مدت بيش از 80 كتاب و مقاله مرتبط با حوزه تخصصي‌اش نيز ارائه كرده است.

مهدي پيرگزي

منبع: جام جم آنلاین